Bir Çocuğun Kalbine Doğa ve Hayvan Sevgisi Ekebilmek

Bir çocuk dünyayı sadece kitaplardan ya da ekranlardan öğrenmez. Bazen bir ağacın gölgesinde otururken, bazen yağmurdan sonra toprak kokusunu içine çekerken, bazen de yol kenarında gördüğü bir kediyi severken öğrenir hayatı. Çünkü çocukluk, keşfetmenin, merak etmenin ve anlam aramanın en güzel dönemidir. Bu dönemde çocuklara kazandırılan her duygu, her alışkanlık ve her değer, onların gelecekte nasıl bir insan olacaklarının da temelini oluşturur. İşte bu nedenle doğa ve hayvan sevgisi, çocuk gelişimi ve eğitiminin ayrılmaz bir parçası olarak görülmelidir. Günümüzde çocukların yaşamı giderek daha fazla kapalı alanlarda, ekranların karşısında ve şehir hayatının yoğun temposu içinde geçiyor. Oysa bir çocuğun teknolojiyle birlikte yaşadığı dünyayı hissetmeye de ihtiyacı var. Toprağa dokunmak, bir çiçeğin büyümesini beklemek, kuşların sesini dinlemek ya da bir ağacın mevsimlere göre nasıl değiştiğini gözlemlemek, çocuk için sıradan bir etkinlikten çok daha fazlasıdır. Bunların her biri, yaşamı tanımanın ve öğrenmenin doğal yollarıdır. Doğayla iç içe büyüyen çocuk, öncelikle merak etmeyi öğrenir. Bir tohumun nasıl filizlendiğini görmek ister, karıncaların neden sıra hâlinde yürüdüğünü sorgular, gökyüzündeki bulutların şekillerini hayal eder. Bu küçük sorular, aslında büyük bir öğrenme sürecinin başlangıcıdır. Çocuk gözlem yapar, düşünür, tahminlerde bulunur ve kendi deneyimleriyle sonuçlara ulaşır. Böylece dikkat, gözlem, problem çözme ve araştırma becerileri gelişir. Üstelik bu öğrenme, çocuğa hazır bilgiler sunmak yerine onun keşfetmesine fırsat verir. Doğanın çocuk gelişimine katkısı zihinsel becerilerle de sınırlı değildir. Açık havada koşmak, yürümek, tırmanmak, toprağa dokunmak ve oyun oynamak çocukların fiziksel gelişimini destekler. Kasları güçlenir, hareket koordinasyonları gelişir ve bedenlerini daha iyi tanırlar. Aynı zamanda açık havada geçirilen zaman, çocukların enerjilerini sağlıklı biçimde kullanmalarına ve günlük yaşamın stresinden uzaklaşmalarına yardımcı olur. Bazen bir parkta geçirilen yarım saat, çocuğun ruh hâlini değiştirmek için yeterli olabilir. Aslında doğa sevgisinin en önemli kazanımı, çocuğun duygusal dünyasında ortaya çıkar. Bir hayvanı sevmek, onun ihtiyaçlarını fark etmek ve kendisinden farklı bir canlının da yaşam hakkı olduğunu anlamak, çocukta empati duygusunun gelişmesine katkı sağlar. Örneğin sokakta gördüğü bir kedinin önüne su koyan çocuk, yalnızca bir hayvana yardım etmiş olmaz. Aynı zamanda paylaşmayı, merhameti ve sorumluluk almayı da öğrenir. Küçük bir davranış gibi görünen bu hareket, karakter gelişiminin önemli bir parçasıdır. Hayvan sevgisi çocuklara sevgiyi karşılık beklemeden verebilmeyi de öğretir. Bir hayvanın konuşamadığını, duygularını insanlar gibi ifade edemediğini ama acıkabildiğini, korkabildiğini ve korunmaya ihtiyaç duyabildiğini fark eden çocuk, kendisi dışındaki canlıların dünyasını anlamaya başlar. Bu farkındalık, ilerleyen yaşlarda insan ilişkilerine de yansır. Başkalarının duygularını anlamaya çalışan, güçsüz olana karşı duyarlı davranan ve yardımlaşmayı önemseyen bireylerin yetişmesinde erken yaşlarda kazanılan bu deneyimlerin önemli bir yeri vardır. Elbette hayvan sevgisi bir kedi ya da köpeği eve almakla kazanılmaz. Hatta çocuklara hayvan sevgisini öğretmek, öncelikle onların sorumluluk bilincini geliştirmekten geçer. Bir hayvanın oyuncak olmadığını, canının istediği zaman ilgilenip sıkıldığında bir kenara bırakılamayacağını anlatmak gerekir. Bir hayvan sahiplenilecekse onun beslenme, sağlık, temizlik ve bakım ihtiyaçlarının uzun süreli bir sorumluluk olduğu çocuklara yaşlarına uygun şekilde açıklanmalıdır. Çünkü gerçek sevgi, emek vermekten ve sorumluluk almaktan geçer. Burada ailelere ve eğitimcilere önemli görevler düşüyor. Çocuklara doğayı sevmelerini söylemek yeterli değildir. Onlara doğayı yaşayabilecekleri fırsatlar sunmak gerekir. Birlikte parka gitmek, hafta sonu doğa yürüyüşü yapmak, evde küçük bir bitki yetiştirmek, balkonda çiçeklere su vermek ya da bir kuşun yuva yapmasını gözlemlemek güzel başlangıçlardır. Çocuğa sürekli ne yapması gerektiğini söylemek yerine bazen onunla keşfetmek, sorularına sabırla cevap vermek ve merakını desteklemek çok daha değerlidir. Okullar da bu konuda önemli bir sorumluluk üstlenmelidir. Eğitim yalnızca sınıf duvarları arasında gerçekleşen bir süreç değildir. Çocukların doğayla temas edebilecekleri bahçeler, küçük tarım alanları, bitki yetiştirme etkinlikleri ve hayvanların yaşam haklarını konu alan çalışmalar eğitim programlarının bir parçası hâline getirilmelidir. Çocuk bir bitkiyi kendi elleriyle ektiğinde büyümesini beklemeyi, bakımını üstlendiğinde sorumluluk almayı, kuruduğunda ise her canlının ilgiye ve uygun koşullara ihtiyaç duyduğunu öğrenir. Bu deneyimler, anlatılarak kazandırılması zor olan birçok değeri kendiliğinden öğretir. Ayrıca çocuklara doğayı korumanın büyük ve zor işler gerektirmediğini göstermek gerekir. Yere çöp atmamak, gereksiz yere suyu açık bırakmamak, ağaçlara zarar vermemek, hayvanları rahatsız etmemek ve çevreyi temiz tutmak küçük ama anlamlı davranışlardır. Önemli olan, bu davranışların yaşamın doğal bir parçası olarak benimsenmesidir. Çocuklar çoğu zaman söylenenlerden çok gördüklerini örnek alırlar. Çevresine duyarlı bir anne, baba ya da öğretmen, çocuğa verilebilecek en güçlü çevre eğitiminin canlı örneğidir. Unutmamak gerekir ki doğa sevgisi, çevreyi korumak dışında insanın kendi iç dünyasını zenginleştirmek için de gereklidir. Bir ağacın büyümesini sabırla bekleyen çocuk, her şeyin hemen gerçekleşmeyeceğini öğrenir. Bir hayvanın ihtiyaçlarını gözeten çocuk, kendisinden başka canlıların da önemli olduğunu fark eder. Bir çiçeğin koparıldığında solabileceğini gören çocuk, güzellikleri korumanın değerini anlar. Bütün bunlar, onun hayata daha duyarlı, daha anlayışlı ve daha sorumlu bakmasına yardımcı olur. Çocuklara bırakabileceğimiz en güzel miras, büyük binalar, pahalı oyuncaklar ya da son teknoloji ürünler değildir. Onlara sevmeyi, korumayı, paylaşmayı ve birlikte yaşamayı öğretebilmektir. Çünkü doğayı seven bir çocuk, yaşamın kendisini sevmeyi öğrenir. Bugün bir çocuğun eline bir fidan verelim. Bir hayvanı incitmeden sevmeyi öğretelim. Yağmurdan sonra onunla toprağın kokusunu paylaşalım. Bırakalım biraz kirlensin elleri, biraz çamur olsun ayakkabıları. Geleceğin daha duyarlı, merhametli ve bilinçli bireylerini yetiştirmek istiyorsak işe çocukların kalbine doğa ve hayvan sevgisi ekerek başlamalıyız. Doğayı seven çocuk, yaşadığı dünyaya sahip çıkmayı da öğrenir. Sevgilerimle, Ayşe Can Takip etmeyi unutmayın! E-mail: [email protected] Sosyal Medya: @biraz_ayse (Ayşe Can)