Son yıllarda ekonomik şartların ağırlaşmasıyla birlikte aile hukuku kapsamında kardeşler arasında nafaka konusu daha fazla gündeme gelmeye başladı. Özellikle geçim sıkıntısı yaşayan bireyler, maddi durumu daha iyi olan kardeşlerinden nafaka talep edip edemeyeceklerini araştırıyor. Hukuki düzenlemeler ve yargı uygulamaları, bu konuda net ancak sınırlayıcı bir çerçeve çiziyor.
Hukuki Dayanak Nedir?
Türk Medeni Kanunu’na göre nafaka yükümlülüğü yalnızca boşanmış eşler arasında değildir. Kanun, altsoy (çocuklar), üstsoy (anne-baba) ve kardeşler arasında da nafaka yükümlülüğünü mümkün kılmaktadır. Ancak kardeşten nafaka, diğer nafaka türlerine göre ikinci planda yer alır ve istisnai bir nitelik taşır.
Yani kişi öncelikle anne, baba ya da çocuklarından nafaka alabiliyorsa, kardeşten nafaka yoluna gidilmez. Kardeşten nafaka, ancak diğer nafaka yükümlülerinin bulunmaması ya da fiilen nafaka verememesi halinde gündeme gelir.
Nafaka Talep Eden Kardeş İçin Aranan Şartlar
Mahkemeler, kardeşten nafaka taleplerinde ilk olarak nafaka isteyen kişinin yoksulluk içinde olup olmadığını inceler. Yoksulluk; kişinin temel yaşam giderlerini (barınma, beslenme, sağlık) kendi imkânlarıyla karşılayamaması anlamına gelir.
Sadece düşük gelirli olmak ya da yaşam standardının düşmesi yeterli görülmez. Çalışamayacak durumda olmak, ciddi sağlık sorunları, engellilik ya da ileri yaş gibi nedenlerle geçimini sağlayamamak, nafaka talebini güçlendiren unsurlar arasında yer alır.
Nafaka İstenecek Kardeşin Mali Gücü Belirleyici
Nafaka istenecek kardeşin maddi durumunun iyi olması temel koşullardan biridir. Mahkeme; gelir düzeyi, mal varlığı, bakmakla yükümlü olduğu kişiler ve mevcut giderleri detaylı şekilde değerlendirir.
Hukukun temel ilkelerinden biri gereği, hiç kimse kendi yoksulluğu pahasına nafaka ödemeye zorlanamaz. Bu nedenle, maddi durumu iyi görünse bile nafaka ödemesi halinde ciddi mağduriyet yaşayacak kardeşten nafaka talebi reddedilebilir.
Nafaka Miktarı ve Paylaştırma
Kardeşten bağlanan nafaka genellikle sınırlı ve asgari düzeyde olur. Amaç, nafaka alan kardeşin temel ihtiyaçlarını karşılamaktır; refah seviyesini yükseltmek değildir.
Birden fazla kardeş bulunması halinde, mahkeme nafaka yükünü kardeşlerin mali güçleri oranında paylaştırabilir. Böylece tüm sorumluluk tek bir kardeşe yüklenmez.
Nafaka Süresiz Değil
Kardeşten nafaka geçici niteliktedir. Nafaka alan kardeşin işe girmesi, gelir elde etmeye başlaması ya da yoksulluk halinin ortadan kalkması durumunda nafaka kaldırılabilir. Aynı şekilde nafaka ödeyen kardeşin ekonomik durumunun bozulması da nafakanın sona ermesine neden olabilir.
Genel Değerlendirme
Araştırmalar ve yargı uygulamaları gösteriyor ki; durumu iyi olmayan bir kardeşin, maddi durumu iyi olandan nafaka istemesi hukuken mümkündür, ancak bu hak otomatik değildir. Her somut olay, mahkeme tarafından titizlikle değerlendirilir ve nafaka yalnızca zorunlu hallerde hükme bağlanır.
