Merzifon’un yakın tarihinde önemli bir yere sahip olan Merzifon Amerikan Koleji, diğer adıyla Anadolu Koleji, Osmanlı Devleti’nin son döneminde ilçede faaliyet gösteren dikkat çekici eğitim kurumlarından biri olarak biliniyor. Kolejin tarihi, eğitim faaliyetlerinin yanı sıra dönemin siyasi gelişmeleri nedeniyle de tartışmalı bir geçmiş barındırıyor.
Merzifon’daki Amerikan misyoner eğitim faaliyetlerinin geçmişi 19. yüzyılın ortalarına kadar uzanırken, kurum 1886 yılında Anadolu Koleji adıyla kolej düzeyinde eğitime başladı. Sakarya Üniversitesi Türk Ermeni İlişkileri Araştırma Merkezi kayıtlarına göre okulun öncüsü olan lise 1882’de açıldı, 8 Eylül 1886’da ise Anadolu Koleji faaliyete geçti.
Yabancı Dillerden Hastaneye Geniş Bir Kampüs
Merzifon Amerikan Koleji yalnızca bir okul binasından oluşmuyordu. Araştırmalarda kampüs içerisinde okul, kütüphane, marangozhane, müze, eczane ve hastane gibi farklı yapıların bulunduğu belirtiliyor. Eğitimde İngilizce ve Fransızcanın yanı sıra Rumca, Ermenice, Türkçe ve farklı dillerin de kullanıldığı aktarılıyor.
Merzifon Belediyesi’nin kültür yayınında ise Amerikan Hastanesi olarak yapılan binanın dönemin gelişmiş imkânlarını kullandığı ve bölge halkına sağlık hizmeti sunduğu belirtiliyor.
Kolejin Faaliyetleri 1921’de Sona Erdi
Birinci Dünya Savaşı döneminde kolejin faaliyetleri kesintiye uğradı. Akademik kaynaklara göre Mayıs 1916’da bölgenin savaş alanı haline gelmesi nedeniyle okul kapatıldı ve binaları askerî amaçlarla kullanıldı.
Mondros Mütarekesi sonrasında faaliyetler yeniden başladı. Milli Mücadele döneminde ise kolejde yapılan aramalarda Pontus hareketiyle ilişkilendirilen belge ve materyallerin bulunduğu Türk akademik ve resmî kaynaklarında aktarılıyor. Bunun ardından okulun faaliyetleri 1921 yılında durduruldu.
Kolejin eğitim geleneği daha sonra Yunanistan’ın Selanik kentinde devam etti.
Binalarının Bir Bölümü Günümüze Ulaştı
Merzifon Amerikan Koleji’nden kalan bazı yapılar bugün de ilçenin tarihî mirasının parçaları arasında bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı envanterinde Amerikan Koleji’ne ait, 17 Temmuz 1910 tarihli iki katlı kâgir bir yapı da kayıt altında.
Merzifon Belediyesi’nin yayınında ise eski Amerikan Hastanesi binasının daha sonraki yıllarda Milli Eğitim Bakanlığına devredilerek Fen Lisesi olarak kullanıldığı, eski müze binasının da yüksekokul idari binası olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
Bir dönem Merzifon’un eğitim, sağlık ve sosyal yaşamında önemli izler bırakan Amerikan Koleji, bugün geride kalan yapıları ve tartışmalı tarihî geçmişiyle ilçenin en dikkat çekici tarih başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.
