Amasya’nın simgelerinden biri olan Kral Kaya Mezarları, Yeşilırmak’ın üzerinde yükselen görkemli görüntüsüyle şehrin binlerce yıllık geçmişine ışık tutuyor. Harşena Dağı’nın güney eteklerindeki kalker kayalara oyulan anıt mezarlar, Helenistik dönemde Amasya’yı başkent olarak kullanan Pontus Krallığı’nın günümüze ulaşan en dikkat çekici izleri arasında bulunuyor.
Krallar İçin Dağın Kalbine Oyuldular
Kral Kaya Mezarlarının tarihi Helenistik döneme kadar uzanıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı'ndaki bilgilere göre Amasya, MÖ 302’den MÖ 26’ya kadar Pontus krallarının başkentiydi. Krallar adına hazırlanan anıt mezarlar da Amasya Kalesi’nin eteklerindeki sarp kalker kayalara oyuldu.
Antik Çağ’ın ünlü coğrafyacısı ve Amasyalı Strabon da bu mezarların Pontus krallarına ait olduğunu aktaran önemli kaynaklardan biri. Günümüzde Kızlar Sarayı mevkiindeki beş büyük mezar özellikle dikkat çekiyor. Mezarların ana kayadan ayrılarak etraflarının ters U biçimindeki galerilerle çevrilmiş olması, yapılara etkileyici bir görünüm kazandırıyor.
Pontus'un İlk Krallarının İzlerini Taşıyor
Resmî kaynaklara göre öne çıkan beş mezar, Pontus Krallığı'nın kurucusu I. Mithridates Ktistes'ten I. Pharnakes'e kadar uzanan hükümdarlar dönemiyle ilişkilendiriliyor.
Kültür Portalı'ndaki ayrıntılı tanıtımda üçlü mezar grubundaki sağ mezarın krallığın kurucusu Mithridates Ktistes'e, ortadakinin Ariobarzanes'e, soldakinin ise II. Mithridates'e ait olduğu belirtiliyor. Diğer mezarlar da sonraki Pontus hükümdarlarıyla ilişkilendiriliyor.
En Büyük Mezar 15 Metre Yüksekliğinde
Kral Kaya Mezarları içerisinde en dikkat çekici yapılardan biri “Büyük Kral Mezarı” olarak bilinen anıt. Resmî tanıtım dokümanında yapının yaklaşık 15 metre yüksekliğe, 8 metre genişliğe ve 6 metre derinliğe sahip olduğu belirtiliyor.
Dönemin teknolojisi düşünüldüğünde devasa kayaların oyularak böylesine büyük anıtların meydana getirilmiş olması, Kral Kaya Mezarlarının en dikkat çekici özelliklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Yeşilırmak Vadisi Bir Zamanlar Krallar Vadisiydi
Bugün ziyaretçilerin gördüğü birkaç büyük mezar, aslında çok daha geniş bir kaya mezarı geleneğinin günümüze kalan parçaları. Kültür Portalı, Yeşilırmak Vadisi boyunca irili ufaklı 21 mezarın bilindiğini, bunlardan yalnızca birkaçının günümüze gelebildiğini belirtiyor. Bakanlığın başka bir tanıtım dokümanında ise vadide 23 kaya mezarından söz edilerek bölgenin “Krallar Vadisi” olarak da bilindiği aktarılıyor. Kaynaklardaki sayı farklılığına rağmen, vadinin geniş bir nekropol niteliği taşıdığı açıkça görülüyor.
Mezarlar Daha Sonra Hapishane Olarak da Kullanıldı
Kral Kaya Mezarlarının hikâyesi Pontus dönemiyle sınırlı kalmadı. Yüzyıllar içerisinde farklı amaçlarla kullanılan yapılar, tarihin bazı dönemlerinde hapishane ve cezalandırma alanı olarak da değerlendirildi. Bu durum, mezarların yalnızca antik çağın değil Amasya'nın sonraki yüzyıllarının da sessiz tanıkları olduğunu gösteriyor.
UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde
Harşena Dağı ve Pontus Kralları Kaya Mezarları, taşıdığı tarihî ve kültürel değer nedeniyle 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı. Alan bugün de Türkiye'nin UNESCO Geçici Listesi'ndeki kültürel mirasları arasında yer alıyor.
