Türkiye’de kırsal yaşamın sembollerinden biri olan eşeklerle ilgili dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre, uzun yıllardır kesintisiz biçimde azalan eşek sayısı 33 yıl sonra ilk kez artış gösterdi. 1991 yılında Türkiye genelinde 943 bin olarak kayıtlara geçen eşek sayısı, teknolojinin tarım ve taşımacılığa hâkim olmasıyla her yıl geriledi ve 2024’te 65 bin seviyelerine kadar düştü.
Ancak açıklanan 2025 verileri, bu düşüş trendinin kırıldığını ortaya koydu. Buna göre Türkiye’deki eşek sayısı 65 bin 332 olarak kayıtlara geçti. Rakam küçük görünse de, bu artış 1991’den bu yana bir ilk olması nedeniyle istatistiksel ve sosyolojik açıdan büyük önem taşıyor.
Eşek Sayısı Neden Yeniden Artıyor?
Uzmanlara göre bu artışın birkaç temel nedeni bulunuyor. Son yıllarda:
* Kırsal bölgelerde organik ve küçük ölçekli tarımın yeniden canlanması,
* Dağlık ve engebeli arazilerde makine yerine hayvan gücüne dönüş,
* Eşek sütünün sağlık alanında değer kazanması,
* Kırsal turizm ve “doğal yaşam” projelerinin yaygınlaşması
eşek yetiştiriciliğine yeniden ilgi doğurdu. Özellikle Akdeniz, Ege’nin iç kesimleri ve Karadeniz’in bazı kırsal bölgelerinde eşeklerin tekrar görülmeye başlandığı belirtiliyor.
Peki Merzifon’da Eşek Kaldı mı?
Bu noktada gözler Merzifon ve çevresine çevriliyor. Merzifon, geçmişte tarım ve hayvancılığın yoğun yapıldığı ilçelerden biri olarak eşeklerin aktif kullanıldığı bölgeler arasında yer alıyordu. Özellikle köy yollarında, bağ-bahçe işlerinde ve odun taşımacılığında eşekler vazgeçilmezdi.
Ancak resmi istatistiklerde “Merzifon eşeği” adıyla ayrı bir kayıt bulunmuyor. İlçe bazlı net sayılar açıklanmasa da, yerel gözlemler ve kırsalda yaşayan vatandaşların ifadelerine göre:
* Merzifon merkeze yakın köylerde eşek neredeyse hiç kalmadı
* Daha uzak ve dağlık mahallelerde çok sınırlı sayıda hala eşek bulunuyor
* Çoğu eşek, artık aktif üretimde değil, alışkanlık veya nostaljik nedenlerle besleniyor
Bazı köylerde “son eşek” olarak anılan hayvanların varlığı, bu kültürel mirasın yok olma noktasına geldiğini de gözler önüne seriyor.
Merzifon’da Eşekler Geri Döner mi?
Uzmanlar, Türkiye genelindeki artışın yerel politikalara bağlı olarak ilçelere de yansıyabileceğini belirtiyor. Eğer:
* Kırsal kalkınma projeleri desteklenir
* Küçük üretici teşvikleri artırılır
* Eşek sütü ve doğal tarım projeleri yaygınlaştırılır
ise Merzifon ve Amasya genelinde eşek sayısının sembolik de olsa yeniden artabileceği ifade ediliyor.
Bir İstatistikten Daha Fazlası
Türkiye’de eşek sayısındaki bu artış, yalnızca bir hayvan istatistiği değil; aynı zamanda kırsala dönüşün, geleneksel üretimin ve doğayla uyumlu yaşam arayışının da sessiz bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Merzifon’da bugün sayıları yok denecek kadar az olsa da, eşekler hala bu toprakların hafızasında yaşamaya devam ediyor.
