Amasya’nın binlerce yıllık geçmişinin en görkemli izlerinden biri olan Kral Kaya Mezarları, bugün Harşena Dağı’nın eteklerinde bütün ihtişamıyla varlığını sürdürüyor. Peki Amasya’nın tarih boyunca önemli yerleşim alanlarından biri olan Merzifon’un dağlarında, kayalıklarında ve mağaralarında da henüz bilinmeyen kaya mezarları olabilir mi?
Bu sorunun bugün için kesin bir cevabı bulunmuyor. Ancak Amasya’nın arkeolojik geçmişi ve bölgede görülen kaya mezarı geleneği, Merzifon’un kırsal alanlarının taşıdığı arkeolojik potansiyeli merak konusu haline getiriyor.
Amasya’da 21 Kaya Mezarı Biliniyor
Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü verilerine göre Harşena Dağı’nda bulunan anıtsal mezarlar, Amasya’nın Pontus Krallığı’na başkentlik yaptığı dönemde kayalara oyuldu.
Kurucu Kral I. Mithridates Ktistes’ten I. Pharnakes’e kadar ilk beş Pontus kralına ait mezarlar Harşena Dağı’nın güney yamacında bulunuyor.
Ancak dikkat çeken ayrıntı yalnızca beş büyük kral mezarı değil. Resmi kayıtlara göre Yeşilırmak Vadisi boyunca irili ufaklı 21 kaya mezarının varlığı biliniyor.
Bu durum kaya mezarı geleneğinin Amasya’da yalnızca birkaç anıtsal yapıdan ibaret olmadığını gösteriyor.
Peki Merzifon’da Da Olabilir Mi?
Asıl merak edilen soru burada başlıyor.
Merzifon, Amasya'dan ayrı düşünülemeyecek kadar eski ve zengin bir tarihi coğrafyanın içerisinde bulunuyor. Amasya ve çevresinde Hititlerden Perslere, Helenistik-Pontus döneminden Roma ve Bizans'a kadar birçok medeniyetin izlerine rastlanıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınlarında yer alan Amasya yüzey araştırmalarında da Merzifon ve Gümüşhacıköy çevresinin arkeolojik araştırmalara konu olduğu görülüyor.
Bu nedenle Merzifon'un dağlık ve kayalık bölgelerinde görülen insan eliyle şekillendirilmiş izlerin bilimsel açıdan incelenmesi, bölgenin bilinmeyen tarihinin ortaya çıkarılması bakımından önem taşıyabilir.
Ancak Merzifon'daki herhangi bir mağaranın ya da kaya oyuğunun “kral mezarı” olduğunu söyleyebilmek için arkeolojik inceleme ve bilimsel kanıt gerekiyor.
Her Mağara Mezar Değil
Dağlarda görülen her mağara, oyuk veya sıra dışı kaya oluşumunu tarihi mezar olarak değerlendirmek doğru değil.
Bunların önemli bir bölümü tamamen doğal jeolojik süreçlerle meydana gelmiş olabilir. İnsan eliyle oluşturulan yapılarda ise kullanım amacı ancak uzmanların yapacağı arkeolojik incelemeler sonucunda belirlenebilir.
Bir kaya mezarının tarihlendirilmesi için mimari özellikleri, mezar odasının yapısı, çevresindeki arkeolojik buluntular ve bulunduğu alanın tarihsel özellikleri birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle Merzifon kırsalındaki sıra dışı mağara ve kaya oluşumlarıyla ilgili bilimsel araştırmalar, kulaktan kulağa aktarılan define veya mezar söylentilerinden çok daha büyük önem taşıyor.
Merzifon’un Dağları Hangi Sırları Saklıyor?
Amasya'nın merkezinde yaklaşık 2 bin 300 yıl önce kayaların içerisine anıtsal mezarlar yapılmış olması, bölgenin dağlarının yalnızca doğal güzelliklerden ibaret olmadığını gösteriyor.
Üstelik Amasya'nın tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yaptığı düşünüldüğünde, Merzifon ve çevresindeki arkeolojik alanların bilimsel olarak araştırılması ilçenin geçmişine ilişkin yeni bilgiler ortaya çıkarabilir.
Belki bugün sıradan bir kaya oyuğu gibi görünen bir alan geçmişte farklı bir amaçla kullanıldı. Belki de bazı oluşumlar tamamen doğanın binlerce yılda meydana getirdiği yapılardan ibaret.
Bunun cevabını verebilecek olan ise arkeolojik araştırmalar.
Bir Tarihi Yapıya Rastlanırsa Ne Yapılmalı?
Merzifon'un dağlarında, mağaralarında veya kırsal bölgelerinde insan eliyle oluşturulduğu düşünülen eski bir yapı, mezar odası, yazıt, seramik parçası ya da arkeolojik buluntu görülmesi halinde alana müdahale edilmemesi büyük önem taşıyor.
Kazı yapmak, yapının içerisini açmaya çalışmak veya buluntuları bulunduğu yerden almak yerine durumun ilgili müze ve resmi kurumlara bildirilmesi gerekiyor.
Çünkü ortaya çıkabilecek tek bir arkeolojik buluntu bile Merzifon'un binlerce yıllık tarihinin bilinmeyen bir bölümüne ışık tutabilir.
