Amasya’nın köyleri yalnızca doğal güzellikleri ve tarihiyle değil, taşıdıkları isimlerle de dikkat çekiyor. Boraboy’dan Karaali’ye, Abide’den Kayadüzü’ne kadar birçok yerleşim adının arkasında tarih, coğrafya, kişiler ve halk arasında kuşaktan kuşağa aktarılan rivayetler bulunuyor. Üstelik akademik çalışmalar, Amasya’daki bazı yerleşimlerin isimlerinin zaman içerisinde değiştirildiğini de ortaya koyuyor.
Amasya’da Köy İsimleri Tarihin İzlerini Taşıyor
Amasya, Anadolu’nun en eski yerleşim bölgelerinden biri. Türkiye Kültür Portalı'ndaki bilgilere göre kent sınırları içerisindeki yerleşim izleri Kalkolitik Çağ'a kadar uzanıyor. Amasya Merkez Ovasaray, Sarımeşe ve Ayvalıpınar; Suluova Kanatpınar ve Deveci gibi bugünkü köylerin çevresinde eski yerleşim alanları ve höyükler bulunuyor. Merzifon Hayrettin ve Kayadüzü ile Göynücek Gediksaray ve Alakadı çevresinde de İlk Tunç Çağı'na ait yerleşim izleri tespit edilmiş durumda.
Bu durum, bugün kullanılan bazı köy isimlerinin bulunduğu coğrafyanın binlerce yıllık bir yerleşim hafızasına sahip olduğunu gösteriyor. Ancak bir bölgede eski yerleşim bulunması, bugünkü köy adının da aynı dönemden geldiği anlamına gelmiyor.
Boraboy İsminin Hikâyesi Merak Uyandırıyor
Taşova'nın en çok bilinen yerleşimlerinden Boraboy, özellikle aynı adı taşıyan gölüyle Amasya'nın önemli turizm noktalarından biri.
Boraboy isminin kökeni konusunda halk arasında farklı anlatımlar bulunuyor. Bazı yerel kaynaklarda ismin “Bora” ve “Boy” kelimeleriyle ilişkilendirildiği ve köyün geçmişinin Osmanlı dönemine kadar takip edilebildiği aktarılıyor. Ancak bu açıklamayı kesinleşmiş bilimsel bir etimoloji olarak değerlendirmek yerine bir rivayet olarak ele almak gerekiyor.
Karaali, Abide ve Alçakbel Gibi İsimler de Dikkat Çekiyor
Amasya'nın köy adları incelendiğinde kişi isimlerini, coğrafi özellikleri veya bölgenin geçmişini çağrıştıran çok sayıda örnekle karşılaşılıyor.
Karaali gibi adlar doğrudan bir kişi veya topluluk ismini düşündürürken, Alçakbel gibi isimler coğrafi bir tanımlamayı çağrıştırıyor. Ancak bu tür çağrışımlar tek başına adın gerçek tarihsel kökenini kanıtlamıyor. Yer adlarının kesin kökenini ortaya koyabilmek için eski nüfus kayıtları, tahrir defterleri, salnameler ve köy adı kayıtlarının birlikte incelenmesi gerekiyor.
Bazı Köylerin İsimleri Sonradan Değiştirildi
Amasya'daki köy isimleriyle ilgili en dikkat çekici ayrıntılardan biri de bazı yerleşim adlarının geçmişte değiştirilmiş olması.
2025 yılında yayımlanan ve Amasya'da isimleri değiştirilen yerleşim yerlerini inceleyen akademik araştırmada; 1928 ve 1933 tarihli köy kayıtları ile 1968, 1977 ve 1982 yıllarına ait idari kaynaklar başta olmak üzere farklı belgeler karşılaştırılıyor. Araştırma, Amasya'daki yer adlarının tarih içerisinde geçirdiği değişimin başlı başına bir inceleme konusu olduğunu ortaya koyuyor.
Köy İsimleri Birer Kültürel Hafıza
Yer adları bazen bir dağın, derenin veya ovanın özelliğini; bazen bölgede yaşamış bir kişiyi veya topluluğu, bazen de geçmişte yaşanan olayları gelecek kuşaklara taşıyabiliyor.
Amasya'nın kendisinin bile binlerce yıllık bir isim yolculuğu bulunuyor. Resmî kaynaklara göre Hitit belgelerinde kentin bilinen ilk adının “Hakmiş” olduğu değerlendiriliyor. Pontus döneminde ise “Amasseia” adı kullanıldı. “Amaseia” adının Ana Tanrıça Mâ ile bağlantılı olduğu ve “Ana Tanrıça Mâ'nın şehri” anlamına geldiği belirtiliyor.
Amasya'nın merkezinden Merzifon'a, Taşova'dan Suluova'ya, Gümüşhacıköy'den Göynücek ve Hamamözü'ne kadar yüzlerce yerleşim adı da benzer şekilde bölgenin kültürel hafızasının parçalarını oluşturuyor.
