Amasya’nın köklü el sanatlarından Gümüşhacıköy kıvratma dokuması, yaklaşık yarım asırlık aranın ardından yeniden tezgâhla buluştu. Geleneksel dokumanın en dikkat çekici özelliği ise ipliğinin adeta bir yemek tarifi gibi un, su ve yumurta kullanılarak hazırlanması. Sandıklarda kalan birkaç eski örnekten yola çıkan ustalar, unutulmaya yüz tutan kültürel mirası yeniden canlandırdı.
Un, Su ve Yumurta Bu Kez Yemek İçin Değil
Gümüşhacıköy kıvratma dokumasında kullanılan ipliğin hazırlanması oldukça farklı bir yöntemle gerçekleştiriliyor.
Un, su ve yumurta kazanda karıştırılarak özel bir hamur hazırlanıyor. Haşlanan karışım daha sonra ipliğe uygulanıyor ve kurumaya bırakılıyor. Haşıllama olarak bilinen bu yöntem, ipliğin daha dayanıklı hale gelmesini ve dokumaya özgü kıvrımlı yapıyı kazanmasını sağlıyor.
Geçmişte Gümüşhacıköy ve çevresinde kullanılan dokuma türünün 1970’li yıllardan sonra giderek kaybolduğu belirtilirken, gelenek yaklaşık 50 yıl sonra Amasya Şehit Mehmet Gök Halk Eğitimi Merkezi’nde yeniden el tezgâhına taşındı.
Sandıklarda Kalan Örneklerden Yeniden Doğdu
Amasya’nın geleneksel dokuma kültürünü araştıran Halk Eğitimi Merkezi yöneticileri, çalışmalar sırasında eski sandıklarda Gümüşhacıköy kıvratma dokumasına ait yalnızca birkaç örneğe ulaştı.
Bu örneklerin incelenmesinin ardından usta öğreticiler harekete geçti. Kazanlar kaynatıldı, geleneksel yöntemle hamur hazırlandı ve ipler haşıllandı. Kurutulan iplikler daha sonra el tezgâhında dokunmaya başlandı.
Böylelikle yarım asırdır tezgâhlardan uzak kalan Gümüşhacıköy kıvratma dokuması yeniden gün yüzüne çıkarıldı.
“Son 50 Yıldır Dokuyan Kalmamıştı”
Elde eğrilen kıvrılmış iplikleri geleneksel el tezgâhında dokuyan usta Hatice Bünyat, kaybolmaya yüz tutan kültürel değeri yeniden yaşatmaya çalıştıklarını söyledi.
Bünyat, “Gümüşhacıköy kıvratma dokumasını son 50 yıldır dokuyan kalmamıştı. Tekrar gün yüzüne çıkarmaya çalışıyoruz. Kazan kaynatıp hamurunu iplerle karıştırdık. Haşıllama tekniği ipin daha dayanıklı olmasını sağlıyor” ifadelerini kullandı.
Aynı zamanda coğrafi işaretli Yassıçal Çuha Dokuma ustası olan Bünyat, yeniden üretilmeye başlanan kumaşların elbise ve gömlek gibi giysilerin yanı sıra farklı aksesuarlarda da değerlendirilebileceğini belirtti.
Yarım asır sonra yeniden tezgâha taşınan Gümüşhacıköy kıvratma dokuması, Amasya’nın unutulmaya yüz tutan geleneksel el sanatlarının gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemli bir kültürel çalışma olarak dikkat çekiyor.
